Çocuğu Göstermeyen veya Teslim Etmeyen Eşe Karşı Ne Yapılabilir?

Boşanma sonrasında velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin, mahkeme kararı doğrultusunda çocukla kişisel ilişki kurma hakkı vardır. Ancak uygulamada çocuğun diğer ebeveyne gösterilmemesi veya kişisel ilişki günlerinde teslim edilmemesi sık karşılaşılan uyuşmazlıklardandır.

2021 yılında yapılan yasal değişiklikle çocuk teslimine ilişkin sistem değiştirilmiş, işlemler icra dairelerinden alınarak Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüklerine devredilmiştir. Yeni sistemin temel amacı, çocuk teslimini çocuğun üstün yararını gözeten ve uzman desteğine dayanan bir yapıya kavuşturmaktır.

1. Çocuğu Göstermeyen Eşe Karşı Ne Yapılabilir?

Çocuk teslimi veya kişisel ilişki kurulmasına ilişkin mahkeme kararı rızaen uygulanmıyorsa, hak sahibi ebeveyn Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğüne başvurabilir.

Müdürlük öncelikle yükümlü ebeveynle iletişime geçerek çocuğun belirlenen zamanda teslim edilmesini sağlar. Çocuğun teslim edilmemesi veya yükümlünün teslimi reddetmesi hâlinde teslim emri düzenlenebilir.

Teslim emrine uyulmaması durumunda çocuk, gerektiğinde kolluk yardımı ve zor kullanılarak teslim alınabilir. Müdürlük işlemlerine karşı ise kanunda öngörülen süreler içerisinde aile mahkemesine şikâyet yoluna başvurulabilir.

2. Çocuk Teslimi Artık İcra Yoluyla mı Yapılıyor?

Hayır. 7343 sayılı Kanun ile çocuk teslimi bakımından eski icra sistemi değiştirilmiştir.

5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 41/A ve devamı maddeleri uyarınca çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesi artık esas olarak Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri aracılığıyla gerçekleştirilmektedir.

Çocuk teslim işlemlerinin çocuk dostu ortamlarda ve gerektiğinde psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı, çocuk gelişimci veya rehber öğretmen gibi uzmanların desteğiyle gerçekleştirilmesi amaçlanmaktadır.

Bu değişiklikle çocukların ebeveynler arasındaki uyuşmazlığın ve klasik icra işlemlerinin olumsuz etkilerinden korunması hedeflenmiştir.

3. Çocuğunu Göstermeyen Eşe Disiplin Hapsi Verilebilir mi?

Evet. 5395 sayılı Kanun’un 41/G maddesi kapsamında, teslim emrine aykırı davranılması veya kişisel ilişki kurulmasının engellenmesi hâlinde disiplin hapsi uygulanabilir.

Kişisel ilişki kurulmasına ilişkin teslim emrine aykırı hareket eden veya emrin uygulanmasını engelleyen yükümlü hakkında, şartları oluştuğunda üç günden on güne kadar disiplin hapsi verilebilir.

Çocuk teslimine ilişkin teslim emrine aykırılık bakımından ise üç aya kadar disiplin hapsi gündeme gelebilir.

Bu yaptırımların uygulanabilmesi için kanunda belirtilen süreler içerisinde şikâyette bulunulması önemlidir.

4. Çocuğu Göstermemek Velayetin Değiştirilmesine Neden Olur mu?

Evet, somut olayın koşullarına göre çocuğun diğer ebeveynle kişisel ilişkisini sürekli olarak engellemek velayetin değiştirilmesi sonucunu doğurabilir.

Türk Medeni Kanunu’nun 182 ve 324. maddelerinde yapılan düzenlemelerle, velayet sahibi ebeveynin kişisel ilişki kararının gereklerini yerine getirmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceği açıkça düzenlenmiştir.

Yargıtay kararlarında da çocuğun diğer ebeveynle görüştürülmemesi ve teslimin sürekli şekilde engellenmesi velayet değerlendirmesinde dikkate alınmaktadır.

Ancak çocuğun bir kez veya birkaç kez gösterilmemesi otomatik olarak velayetin değiştirileceği anlamına gelmez. Mahkeme; olayın sürekliliğini, ebeveynlerin davranışlarını, çocuğun durumunu ve tüm delilleri birlikte değerlendirir.

5. Çocuğu Teslim Etmemek Çocuk Kaçırma Suçu Oluşturur mu?

Somut olayın özelliklerine göre evet.

Türk Ceza Kanunu’nun 234. maddesinde çocuk kaçırma ve alıkoyma suçu düzenlenmiştir. Özellikle velayet hakkı kendisinde bulunmayan ebeveynin, kanunda belirtilen şartlar altında çocuğu velisinin veya bakım ve gözetimi altındaki kişinin yanından kaçırması ya da alıkoyması hâlinde ceza sorumluluğu gündeme gelebilir.

Ancak her çocuk teslimi uyuşmazlığının otomatik olarak ceza suçunu oluşturduğu söylenemez. Velayet durumu, çocuğun kim tarafından alıkonulduğu ve olayın gerçekleşme şekli ayrıca değerlendirilmelidir.

6. Yargıtay Çocuğun Gösterilmemesi ve Kişisel İlişkinin Engellenmesi Hakkında Ne Diyor?

Yargıtay kararlarında temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 28.03.2023 tarihli, E. 2023/32, K. 2023/1386 sayılı kararında, anne ve babanın birbirlerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten kaçınması gerektiği vurgulanmıştır.

Bununla birlikte Yargıtay, her kişisel ilişki uyuşmazlığında aynı yaptırımın uygulanmasını kabul etmemektedir. Örneğin 23.05.2023 tarihli, E. 2023/4068, K. 2023/2590 sayılı kararda, çocuğun ancak icra yoluyla görülebilmesinin tek başına kişisel ilişkinin kaldırılması için yeterli olmadığı kabul edilmiştir.

Buna karşılık çocuğun sürekli olarak teslim edilmemesi veya kişisel ilişkinin ciddi biçimde engellenmesi, velayetin değiştirilmesi değerlendirmesinde etkili olabilmektedir.

Yargıtay ayrıca gerekli hâllerde kişisel ilişkinin çocuk teslim merkezlerinde veya uzman eşliğinde kurulabileceğini kabul etmektedir. Örneğin 12.02.2025 tarihli, E. 2024/9564, K. 2025/1329 sayılı kararda, çocukların üstün yararı gereği kişisel ilişkinin uzman eşliğinde gerçekleştirilmesi uygun bulunmuştur.

Sonuç

Çocuğu göstermeyen veya mahkeme kararına rağmen çocuğu teslim etmeyen ebeveyne karşı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğüne başvuru, disiplin hapsi şikâyeti ve şartları oluştuğunda velayetin değiştirilmesi gibi hukuki yollar bulunmaktadır.

Ancak çocuk teslimi uyuşmazlıklarında her olayın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi gerekir. Mahkemeler açısından temel ölçüt, ebeveynlerden hangisinin haklı olduğundan önce çocuğun üstün yararıdır.

Bu nedenle çocuk tesliminin engellendiği durumlarda mahkeme kararları, teslim tutanakları, müdürlük işlemleri ve diğer delillerin dikkatle değerlendirilmesi ve somut olaya uygun hukuki yolun belirlenmesi önem taşımaktadır.